برکناری کریم خان، دادستان دیوان کیفری بینالمللی، بهخودیخود تأثیر حقوقی مستقیمی بر حکمهای بازداشت صادرشده علیه بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، و ولادیمیر پوتین، رئیسجمهوری روسیه، ندارد.
حکمهای بازداشت از نظر حقوقی تغییری نمیکنند
نقش دادستان دیوان کیفری بینالمللی به تحقیق، جمعآوری شواهد و درخواست صدور حکم بازداشت محدود میشود؛ تصمیم نهایی را قضات اتخاذ میکنند.
از این رو، تغییر دادستان بهتنهایی موجب لغو یا تعلیق حکمهای بازداشت صادرشده علیه نتانیاهو یا پوتین نمیشود، زیرا این حکمها تصمیمهای قضایی مستقلی هستند و دادستان اختیار لغو یا حفظ یکجانبه آنها را ندارد.
تأثیر سیاسی بیشتر از تأثیر حقوقی
اسرائیل که از ابتدا روندهای دیوان کیفری بینالمللی را رد کرده و آنها را سیاسی توصیف کرده است، ممکن است کنارهگیری خان را یک دستاورد معنوی بداند و از آن برای تقویت این روایت استفاده کند که تحقیقات علیه مقامهای اسرائیلی از بیطرفی لازم برخوردار نبوده است.
ایالات متحده که عضو دیوان کیفری بینالمللی نیست، ممکن است انگیزههای متفاوتی داشته باشد. واشنگتن با اقدامات دیوان علیه مقامهای آمریکایی و اسرائیلی مخالفت کرده، اما همزمان از پاسخگو کردن مقامهای روسیه در قبال جنایتهای ارتکابی در اوکراین حمایت کرده است. به همین دلیل، برخی ناظران معتقدند آمریکا ممکن است از بحران ایجادشده در دفتر دادستانی از نظر سیاسی بهرهمند شود؛ هرچند این امر لزوماً به معنای تغییر موضع کلی این کشور در قبال دیوان نیست.
احتمال تغییر در مدیریت پروندهها
تغییر دادستان میتواند از نظر رویهای بر شیوه مدیریت پروندهها، ترتیب اولویتهای دفتر دادستانی و شاید سرعت پیشرفت برخی تحقیقات اثر بگذارد؛ اما این تغییر، وضعیت حقوقی پروندههای موجود را بهطور خودکار دگرگون نمیکند.
پیشینه حقوقی صلاحیت دیوان در هر پرونده نیز متفاوت است. در پرونده فلسطین، دیوان معتقد است بر اساس پیوستن دولت فلسطین به اساسنامه رم در سال ۲۰۱۵، صلاحیت رسیدگی دارد. این مبنای حقوقی تحقیقات دیوان است، هرچند درباره آن همچنان بحثهای سیاسی و حقوقی ادامه دارد.
